Jumat, 29 Desember 2017

Jenenge Panggaweyan








Iki daftar penggawean wong:

1. Ajudan :  Pengawal pejabat / presiden
2. Algojo :  Tukang midana wong tumindhal ala
3. Apoteker :  Ahli ngracik obat ing apotek
4. Arsitek : Ahli ngrancang bangunan
5. Bajak :  Rampok/begal/durjana ing segara
6. Bakul :  Gaweyane dodolan barang sarana cilik-cilikan
7. Batur : Gaweyane ngrewangia pakaryan
8. Begal :  Rampok/begal/durjana ing tengah dalan
9. Blandhong :  Tukang nebang kayu
10. Blantik :  Bakul rajakaya/kewan
11. Buruh :  Nyambut gawe golek upah
12. Cantrik :  Abdi ngiras muride pandhita
13. Carik :  Wakil lurah/juru tulis ing kalurahan
14. Dhalang :  Tukang nglakokne/nyritakne wayang
15. Dhokter :  Gaweyane nambani wong loro
16. Emban :  Tukang momong ning kraton
17. Empu :  Tukang gawe gaman (keris, tombak, slp)
18. Gamel : Tukang ngopeni kawan
19. Gandhek :  Tukang nglantarake dhawuh ratu/utusane ratu
20. Gemblak :  Tukang gawr barang saka kuningan
21. Gerji :  Gaweane jahit klambi
22. Germa :  Tukang mbeburu/mbebedhak kewan ning alas
23. Guru :  Gaweyane mulang muruk marang muride
24. Jagal :  Gaweane mbeleh rajakaya
25. Jlagara :  Tukang gawe barang/natah watu
26. Juragan :  Saudagar, sing nguwasani pakryan
27. Juru basa :  Ahli medharake basa liya/manca
28. Juru dang :  Tukang adang
29. Juru kunci :  Tukang njaga/ngrawat pasarean
30. Juru nujum :  Tukang ngramal
31. Juru mudhi :  Tukang nglakokake kapal
32. Juru tambang :  Tukang nglakokme prau (cilik)
33. Juru silem :  Tukang silem ing segara
34. Juru sungging :  Tukang nggambar/nglukis
35. Juru terbang :  Tukang nglakokne motor mabur
36. Juru tulis :  Tukang nulis/tukang ketik ing kantor
37. Kemasan :  Tukang gawe barang saka emas utawa inten.
38. Koki :  Tukang masak/olah-olah ing restoran
39. Kondhektur :  Tukang narik/mriksa karcis bis utawa sepur
40. Kundhi :  Tukang gawe barang saka emas utawa inten
41. Kusir :  Tukang nglakokake dhokar/kreta
42. Kyai :  Ahli babagan agama Islam; sebutane pusaka
43. Madhaharan :  Tukang olah-olah
44. Makelar :  Tukang nglantarake dol tinuku
45. Malang :  Wong sing dadi polisi desa
46. Mandhor :  Wong sing dadi pangarepane kuli
47. Masinis :  Tukang nglakokne sepur
48. Merbot :  Wong sing dadi punggawane masjid
49. Molang :  Penggaweyane bakul rajakaya
50. Montir :  Tukang ndandani mobil
51. Mranggi :  Tukang gawe wrangka gaman
52. Niyaga/wiyaga :  Tukang nabuh gamelan
53. Pakathik :  Tukang nuntun jaran
54. Palarang-larang :  Para nyai cilik (isih enom)
55. Palayangan  Tukang ngeterke layang (surat)
56. Pandhe :  Tukang gawe barang soko wesi
57. Panegar :  Tukang nunggang/ngajari jaran
58. Panjak :  Tukang ngladeni pandhe; niyaga
59. Pangobeng :  Wong sing buruh mbatik (ngobeng)
60. Para :  Bakul mas inten
61. Parekan :  Para nyai ing kraton (sing ketengen)
62. Pasindhen :  Wong kang nembang bareng gamelan (nyindheni)
63. Pawongan :  Wong sing dadi batur (wadon)
64. Pecalang :  Prajurit sing ngulatake lakune mungsuh
65. Prajurit :  Panggaweyane bela negara
66. Prugari :  Pegaweyane ngladeni ing motor mabur, sepur
67. Pramuwisma :  Tukang ngrewangi penggaweyane ngarang
68. Pujangga :  Ahli sastra, penggaweyane ngarang
69. Sarawadi :  Tukang adol utawa nggosok inten barleyan
70. Sayang :  Tukang gawr barang saka tembaga
71. Sekater :  Juru taksir rega ing gedheyan
72. Sinoman :  Nom-noman sing gaweyane laden
73. Srati :  Gaweyane ngrumat/ngopeni gajah
74. Saudagar :  Wong dagang (gedhe)
75. Sopir :  Tukang nglakokake montor
76. Tandhak :  Gaweyane njoget (ditanggap)
77. Tuwa buru :  Wong sing dadi abdine germa
78. Undhagi :  Tukang gawe berkakas saka kayu
79. Waranggana :  Tukang nyinden ing pahelaran wayang.

Tembung Tumrap Gamelan

1. Bawa :  tembung kanggo mbukani gendhing
2. Buka :  wiwitane nembang
3. Buka celuk :  bukaning gendhing mung njupuk saperangane tembang.
4. Cakepan :  unen-unen utawa tetembungan ing dienggo ing tembang.
5. Cengkok :  eluk-eluking swara ing lelagon tembang.

Jenenge Wong

1. Jaka :  Bocah lanang sing wis dewasa (durung rabi)
2. Jaka Jebug :  Jaka sing wis tuwa durung rabi
3. Dhudha :  Wong lanang sing wis ora duwe bojo
4. Dhudha kembang :  Dhudha sing isih enom urung duwe anak
5. Dhudha Kawuk :  Dhudha sing wis tuwa

Urut-Urutane Turunan

URUTAN MUDHUN
Bapak/Ibu -> Anak -> Putu -> Buyut -> Canggah -> Wareng -> Udheg-Udheg -> Gantung Siwur -> Grepak Senthe

URUTAN MUNGGAH
Grepak Senthe -> Gantung Siwur -> Udheg-Udheg -> Wareng -> Canggah -> Buyut -> Putu -> Anak -> Bapak/Ibu

Cara Menyusun Karangan

A. Keterampilan Membaca
   Membaca bertujuan untuk memahami isi sebuah wacana. Ada beberapa aspek dalam wacana yaitu, pikiran utama dan pikiran penjelas.

1. Langkah Menentukan Pikiran Utama
-  Cermatilah inti kalimat yang menjadi unsur paragraf dan tentukan kalimat yang paling dominan.
-  Cermatilah kalimat pertama dalam paragraf, jika kalimat tersebut menjadi intu dari seluruh kalimat dalam paragraf yang ada, maka kalimat itu menjadi pikiran utama.
-  Cermati kalimat terakhir dalam paragraf, sebab ada kalanya penulis menyimpulkan pikiran utama dalam kalimat terakhir.
-  Cermatilah kalimat pertama dan terakhir, mungkin penulis menggabungkan kedua kalimat tersebut sebagai pikiran utama

Pengertian Drama

   Drama adalah bentuk karya sastra yang bertujuan menggambarkan kehidupan dengan menyampaikan pertikaian dan emosi melalui lakuab dari dialog. Drama merupakan potret kehidupan manusia yang suka dan duka, konflik dan aneka kehidupan lainnya yang memang penuh warna.
Unsur-unsur drama meliputi: penokohan, dialog, alur, dan latar.
A. Tokoh
   Tokoh adalah orang yang berperan dalam suatu drama. Berdasarkan perannya tokoh dapat di bedakan menjadi tiga.
- Tokoh protagonis, yaitu tokoh yang mendukung alur cerita.
- Tokog antagonis, yaitu tokoh penentang cerita.
- Tokoh tritagonis, yaitu tokoh pembantu baik untuk protagonis atau pun antagonis.

Para Pelaku Pementasan Drama

1. Penulis Naskah
   Naskah drama tidak hanya menonjolkan seni peran tapi juga sarat akan pesan. Idenya murni pemikiran sang penulis naskah.
2. Sutradara
   Orang yang paling bertanggung jawab dalam suatu pementasan. Ia hanya memutuskan peran, mengarahkan pemain, menuangkan ide artistik panggung, juga biaya produksi.

Langkah-langkah Pementasan Drama

a. Menyusun Naskah
   Idenya bisa merupakan ide asli atau saduran dari kisah-kisah yang telah ada.
b. Lakukan Pembedahan Secara Bersama-sama terhadap isi naskah yang akan dipentaskan. Tujuannya agar semua pemain memahamu isi naskah yang akan dimainkan.
c. Reading.
   Calon pemain membaca keseluruhan naskah sehingga sehingga dapat mengenal masing-masing perannya

Gamelan

1. Miturut wujude gamelan ana 2:
- Gamelan Gedhe
- Gamelan Barut

2. Miturut swarane gamelan ana 2:
- Gamelan Pelog
- Gamelan Slendro

Tembang-Tembang Jawa

     PUCUNG
1.
Bapak Pucung -
cangkeme madhep mandhuwur
sabamu ing sendhang
pencoanmu lambung kereng
prapteng wisma -
si pucung mutah guwaya
             (Klenthing).

2.
Bapak Pucung -
amung sirah lawan gembung
padha dikunjara
mati sajroning ngaurip
mijil baka -
si pucung dadi dahana
            (penthol korek)

3.
Bapak Pucung -
renteng-renteng koyo kalung
dawa kaya ula
pencokanmu wesi miring
sing disaba-
si pucung mung turut kutha
            (sepur)

     KINANTHI
Anoman malumpat sampun
Prapteng witing nagasari
Mulat mangandhap katingal
Wanodya yu kuru aking
Gelung rusak wor lan kisma
Kang iga-iga kaeksi

     SINOM
Sun iki dhutaning nata
prabu kenya Majapahit
kekasih Damar Sasangka
atma mantune ki patih
magang anyar awak mami
lahta bisma praptaningsun
ingutus Sang Narpendah
kinen mocok murdantaji
marmaningsun ingutus
ywa mindho karya

     DHANDANG GULA
Wardhaning kang sasmitha jinawi
Wruhing kukum iku watekira
adoh marang kanisthane
pamicara punika
weh reseping sagung miyarsi
tata krama punika
ngedhohaken panyendhu
kagunan iku kinarya
ngupa boga, dene kelakuane becik
weh rahayuning angga

     PANGKUR
Mingkar-mingukuring angkara
akarana karenan mardi siwi
sinawung resmining kidung
sinuba sinukarta
mrih kertarta pakartining ngelmu luhung
kang tumrap nemg tanah Jawa
agama ageming aji

(Wedhatama, KGPAA Mangkunagara IV)